Thứ 72 chương Hán đại cơ sở quan lại ( Tết nguyên đán tăng thêm )

Chương 72: Quan lại cơ sở thời Hán (Chương tăng thêm dịp Nguyên Đán)

Đi suốt một ngày, đến xế chiều, mọi người đều đã có phần mệt mỏi, ngựa cũng thấm mệt.

Trương Chiêu sai người đi trước dò đường. Một lúc sau, người được phái đi quay về bẩm báo rằng phía trước ba dặm có một dịch trạm có thể nghỉ chân. Nghe vậy, đoàn người Phỉ Tiềm lập tức phấn chấn hơn hẳn, vội tăng tốc tiến lên.

Dịch trạm thời cổ đại là nơi đảm nhiệm việc truyền tin tức, tiếp đãi quan viên, tu sửa và duy trì quan đạo cùng nhiều chức năng khác, có thể xem như một trung tâm quản lý cơ sở quy mô nhỏ.

Thông thường, các dịch trạm đều có khu vực nghỉ ngơi dành cho quan viên qua lại cùng các khoái mã truyền lệnh dừng chân và thay ngựa. Ngoài ra còn có binh sĩ trú đóng để duy trì trị an. Vì thế, đến được dịch trạm cũng đồng nghĩa đã tiến vào khu vực được quân đội bảo hộ. Đám mao tặc thông thường chẳng có gan bén mảng tới trộm cướp, an toàn hơn vùng hoang dã rất nhiều.

Nhưng khi đoàn người Phỉ Tiềm đến nơi, Trương Chiêu đi trước tới thương lượng, chẳng bao lâu đã mặt mày không vui quay lại, nói:

“Nơi này lại là một tư dịch!”

Tư dịch là dịch trạm do tư nhân mở, đã đăng ký với quan phủ, được xem như một dạng bổ sung cho quan dịch.

Từ thời Tần, triều đình đã cực kỳ coi trọng việc truyền đạt tình báo quân sự. Đến thời Hán thì cải “bưu” thành “dịch”, từ việc chuyển tin bằng sức người chuyển sang dùng ngựa truyền thư, đồng thời quy định “ba mươi dặm một dịch”. Khoảng cách truyền tin cũng từ khoảng hai mươi lăm kilômét cuối thời Xuân Thu Chiến Quốc mở rộng lên khoảng một trăm năm mươi kilômét.

Về sau, chỉ truyền quân tình và công văn không còn đáp ứng đủ nhu cầu quản lý quốc gia, nên dịch trạm từng bước được cải biến thành cơ cấu kiêm nhiệm chức năng đón tiếp quan viên và sứ giả qua lại. Những đại dịch trạm gần Lạc Dương thậm chí còn có nhiệm vụ tiếp đãi sứ giả ngoại bang.

Chỉ có điều quốc lực có hạn, chi phí duy trì lại quá lớn. Hơn nữa thời Đông Hán thiên tai liên tiếp, triều đình khó lòng bảo đảm mọi quan dịch trên cả nước đều vận hành thuận lợi. Vì vậy, ngoài các quan dịch chính thức, nhà nước dần cho phép một số người địa phương có danh vọng và gia cảnh khá giả tham gia xây dựng, quản lý dịch trạm.

Tư dịch mà Phỉ Tiềm gặp lần này chính là loại hình đó.

Nếu là quan dịch, những người như Trương Chiêu đang thi hành công vụ có thể được ăn ở miễn phí. Nhưng tư dịch thì khác. Dù sao nơi này cũng tự chịu lời lỗ, nên ngoại trừ một số khoản dành cho đại quan hoặc nhiệm vụ đặc biệt được quan phủ thanh toán, còn những tiểu quan tiểu lại như Trương Chiêu muốn ăn nghỉ đều phải tự bỏ tiền túi.

Trương Chiêu xuất thân từ vùng nghèo Tịnh Châu, vốn đã quen sống tằn tiện. Nay từ chỗ được triều đình lo cơm nước thành phải tự trả tiền, trong lòng đương nhiên có phần khó chịu.

Phỉ Tiềm cười nói:

“Không sao. Mặt trời sắp lặn rồi, muốn đến dịch trạm tiếp theo cũng chẳng kịp, chi bằng nghỉ chân tại đây.”

Nói rồi sai Phúc thúc thay mặt mọi người thanh toán.

Dù sao tiền bạc của Phỉ Tiềm tuy không quá nhiều, nhưng nhờ phúc của Thôi Hậu mà vẫn có chút tích lũy. Lần chia tay trước đó, vì phía sau còn có Lữ Bố, Trương Liêu và Cao Thuận chờ đợi, nên Thôi Hậu không nói nhiều, chỉ bảo đã chuẩn bị một ít vật dụng đường xa cho Phỉ Tiềm.

Đợi xuất phát rồi mở ra xem, ngoài các vật phẩm thường dùng còn có một ít vụn bạc và lá vàng được chuẩn bị riêng.

Không thể không thừa nhận Thôi Hậu quả thật là người từng trải trong giới thương nghiệp, suy nghĩ rất chu đáo.

Đồng tiền ngũ thù tuy tiện sử dụng nhất, nhưng quá nặng nề. Ra ngoài mà mang theo lượng lớn tiền đồng thì vừa dễ khiến kẻ khác đỏ mắt sinh lòng tham, vừa bất tiện khi giao dịch. Còn mang những thỏi vàng bạc lớn bên người cũng chẳng khá hơn là bao, bởi đến lúc dùng, nhiều cửa hàng nhỏ căn bản không có tiền lẻ để đổi.

Giống như đời sau cầm tờ chi phiếu một triệu đi ăn vài xiên thịt nướng rồi dùng nó thanh toán, chắc ông chủ quán sẽ muốn cầm xiên tre đâm người mất...

Cho nên những vụn bạc và lá vàng mệnh giá nhỏ mới là vật dụng thích hợp nhất khi đi xa.

Có tiền thì mọi chuyện đều dễ nói.

Chẳng mất bao lâu, xe ngựa cùng nhân mã đã được sắp xếp ổn thỏa.

Dịch trưởng trong trạm là người rất tinh ý. Thấy tiền do Phỉ Tiềm chi trả, hắn còn đặc biệt tiến tới chào hỏi.

Thời Hán, dịch trưởng thực chất cũng là một viên quan cơ sở không lớn không nhỏ, quản lý hơn chục nhân thủ dưới quyền.

Ví dụ như Lưu Bang năm xưa từng làm đình trưởng. Khi ấy hệ thống dịch trạm còn chưa hoàn thiện, năm dặm đặt một bưu, mười dặm lập một đình. Còn hiện nay là ba mươi dặm lập một dịch, tính ra thì chức dịch trưởng còn cao hơn chức vị của Lưu Bang năm đó đôi chút.

Phỉ Tiềm còn chưa kịp trò chuyện với dịch trưởng thì bên phía Trương Chiêu bỗng phát sinh ồn ào.

Hóa ra sau khi Phúc thúc trả tiền, mấy binh sĩ tưởng rằng ít nhất sẽ được ăn một bữa thật no. Không ngờ trên bàn chỉ mang lên một chậu cơm kê và một chậu cơm lúa mạch.

Bọn họ ăn ngấu nghiến rất nhanh. Đến lúc muốn gọi thêm thì bị báo rằng phải trả thêm tiền.

Đám binh sĩ này sao chịu được.

Bọn họ tận mắt nhìn thấy Phúc thúc đưa hẳn ba viên bạc vụn. Chừng ấy tiền ở Lạc Dương đã đủ ăn một bữa tiệc tử tế. Vậy mà nơi này không thịt không rượu, chỉ có cơm kê với cơm lúa mạch, lại còn không cho ăn no, vì thế lập tức cho rằng dịch trạm cố tình lừa người.

Thấy vậy, dịch trưởng liên tục kêu oan, còn gõ chậu cơm kêu leng keng rồi giải thích rằng chậu cơm này lớn đến mức nào, kê và mạch dùng nấu cơm đều được lựa chọn kỹ càng, là lương thực tinh chế đã bỏ sạch cám trấu. Một thạch kê thô chỉ xay được sáu đấu kê tinh các loại...

Phỉ Tiềm nghe mà thấy khá buồn cười.

Không ngờ ở thời Tam Quốc cũng gặp được “sự kiện tôm hùm” kiểu này.

Có điều dịch trưởng nói cũng không hoàn toàn sai. Dân thường ăn cơm kê hay cơm lúa mạch thường chẳng nỡ xay bỏ trấu quá sạch, phần lớn đều ăn lẫn. Vì thế kê tinh và mạch tinh quả thật đắt hơn đôi chút.

Nhưng dù thế nào cũng không đáng đến mức ấy.

Huống hồ vừa qua vụ thu hoạch mùa thu, đúng lúc giá lương thực thấp nhất trong năm. Đợi đến mùa xuân năm sau thì giá cũng chỉ nhích lên chút ít mà thôi.

Phỉ Tiềm thấy không cần thiết phải vì mấy chậu cơm mà tranh cãi, liền nói:

“Có chuyện gì đâu. Nếu đã vậy thì cứ tính theo giá, mang thêm hai chậu cơm nữa tới.”

Rồi quay sang hỏi đám binh sĩ:

“Thêm hai chậu nữa có đủ không?”

Cả bàn binh sĩ đồng loạt đáp:

“Đủ rồi!”

Thậm chí có người còn nói một chậu cũng được.

Phỉ Tiềm cười:

“Không sao. Mọi người vất vả nhiều ngày rồi, ăn thêm một chút mới có sức.”

Có điều hắn cũng không muốn để dịch trưởng nghĩ rằng mình là con dê béo dễ làm thịt, nên liền hỏi rõ từng khoản thu phí trong dịch trạm.

Dịch trưởng hiển nhiên là một lão du tử lăn lộn nhiều năm. Hắn ba hoa một hồi nào là tiền cơm tối, tiền điểm tâm sáng hôm sau, tiền cỏ nước cho ngựa, tiền thức ăn bổ sung ban đêm cho ngựa, tiền lưu trú, tiền thuê binh sĩ dịch trạm gác đêm và trông coi vật phẩm...

Vừa cười híp mắt vừa bẻ ngón tay kể liên hồi.

Nhìn Phỉ Tiềm nghe đến ngẩn người, hắn còn đắc ý nghĩ thầm:

“Kiểu người này ta gặp nhiều rồi. Có hỏi rõ thì đã sao? Đến lúc tính sổ vẫn chỉ bị ta làm cho quay như chong chóng, chắc gì tính ra nổi.”

Không ngờ Phỉ Tiềm nghe xong liền sai Phúc thúc lấy giấy bút tới, ghi lại toàn bộ các khoản chi tiêu, tính toán cẩn thận từng mục.

Sau đó hắn viết ra kết quả cuối cùng rồi đưa cho dịch trưởng:

“Dịch trưởng, ngươi xem thử. Theo cách tính vừa rồi của ngươi, tổng cộng là 2.736 văn tiền. Ban nãy chúng ta đã đưa ba lượng bạc vụn. Theo tỷ giá hiện nay một lượng bạc đổi 950 văn tiền, vậy ngươi còn phải thối lại cho ta 114 văn mới đúng.”

“Hả?! Cái gì?”

Dịch trưởng nhận lấy tờ giấy, vội vàng tính đi tính lại, đầu đầy mồ hôi.

Mất cả buổi hạch toán, cuối cùng hắn mới chán nản thừa nhận:

“Lang quân tính không sai...”

Phỉ Tiềm cười:

“Nếu đã vậy thì số tiền còn lại cứ gửi tạm ở quầy. Ngày mai nếu khiến chúng ta hài lòng, nói không chừng sẽ thưởng cho ngươi.”

“A! Vâng! Lang quân cứ yên tâm, tiểu nhân nhất định khiến ngài hài lòng!”

Dịch trưởng vừa lau mồ hôi vừa cúi người đáp ứng.

Quay đầu lại, thấy tên tiểu nhị đang đứng xem náo nhiệt, hắn lập tức trợn mắt quát:

“Đồ lười biếng kia! Còn không mau đi đun nước nóng, để mấy vị quý khách lát nữa còn rửa ráy thư giãn!”

(Hán đại quá xa xưa, tỷ lệ quy đổi tiền bạc có rất nhiều cách nói khác nhau, không có số liệu chính xác tuyệt đối. Vì vậy chương này tạm lấy tỷ lệ một lượng bạc đổi một nghìn văn tiền để tính toán. Ngoài ra khi đổi bạc thường có hao phí nung chảy, quy đổi, tương đương một khoản phí thủ tục, cho nên ở đây lấy tỷ lệ 1:950. Nếu có vị nào có sử liệu chi tiết và xác thực hơn, tác giả sẽ sửa đổi lại sau.

Nhân dịp Nguyên Đán tăng thêm một chương. Cảm tạ thư hữu Siêu Nhân Lý Luận, chúc mọi người năm mới vui vẻ!)

Hết chương.