Thứ 46 chương Phú quý không thể

Chương 46: Phú quý bất năng dâm

Dưới chân núi Sư Tử, học đường Từ thị cứ giảng học liên tiếp ba ngày thì nghỉ một ngày. Hôm Trần Thao Chi và Lưu Thượng đến đúng vào ngày nghỉ, Từ Tảo tiên sinh lại vào thành thăm bạn, vì thế thảo đường vắng vẻ thanh tịnh.

Từ Mạc và Trần Thao Chi vừa gặp đã thấy như quen từ lâu. Khi luận tuổi, hai người lại bằng tuổi nhau; Từ Mạc sinh tháng ba, còn Trần Thao Chi sinh tháng mười một nên Từ Mạc lớn hơn. Từ Mạc chưa từng tham gia các buổi bình phẩm thanh đàm của sĩ tộc, nhưng nghe Lưu Thượng kể rằng đầu tháng này Trần Thao Chi được Tán Kỵ Thường Thị Toàn Lễ đề bạt lên đệ lục phẩm, trong lòng không khỏi ngưỡng mộ. Tuy nhiên, chàng tuyệt không có ý đố kỵ. Hai người ngồi sát bên nhau trò chuyện, càng nói càng hợp ý.

Từ Mạc xuất thân gia học uyên thâm, lại có thiên tư thông tuệ. Dù mới mười lăm tuổi nhưng đã thông đọc các điển tịch Nho gia, đối với huyền học cũng có nền tảng khá vững.

Trái lại, trước kia Trần Thao Chi không có sách để đọc, cũng không ai dạy bảo. Ngoài việc thuộc lòng được 《Luận Ngữ》 và 《Mao Thi》, thực sự không có tài năng gì nổi bật. Chỉ trong gần nửa năm nay, nhờ được đọc tàng thư của Đài Đạo Viện ở Sơ Dương và được Cát Hồng tận tâm chỉ dạy, việc học mới tiến bộ vượt bậc.

Thế nhưng Trần Thao Chi không hề tham nhiều học tạp. Chàng chỉ cầu đọc một quyển phải hiểu thấu một quyển, không lấy việc đọc rộng biết nhiều làm sở trường. Đến nay, với các điển tịch Nho gia như 《Luận Ngữ》, 《Mao Thi》, 《Xuân Thu Tả Thị Truyện》, có thể nói chàng đã thuộc lòng như in, tinh thông nghĩa lý. Còn 《Chu Dịch》 mới bắt đầu học. Về huyền học, 《Lão Tử》 và 《Trang Tử》 cũng đã thuộc gần hết; đối với những giải thích tinh diệu của Nguyễn Tịch, Vương Bật, Hà Yến về Lão Trang, chàng đều ghi nhớ trong lòng. Tuy nhiên, chàng vẫn chưa hình thành được cách lý giải riêng của mình.

Trong mắt Từ Mạc, học vấn và tư tưởng của Trần Thao Chi đã đủ khiến người khâm phục. Về Nho học, Từ Mạc tự nhận mình nhỉnh hơn; nhưng về huyền học thì lại cảm thấy bản thân còn kém một bậc.

Hai thiếu niên tâm đầu ý hợp, đều có cảm giác hận vì gặp nhau quá muộn. Chỉ khổ cho Lưu Thượng ngồi một bên, bị bỏ mặc lạnh nhạt.

Lời nói càng lúc càng hợp, thời gian trôi nhanh chẳng hay. Chớp mắt đã tới giữa trưa. Từ Mạc giữ Trần Thao Chi ở lại dùng cơm, Lưu Thượng đương nhiên được thơm lây đi theo. Đức và Nhiễm Thịnh cùng hai người hầu, một tỳ nữ của Lưu Thượng cũng được khoản đãi mạch bính.

Ban đầu Từ Mạc không chịu nhận lễ thúc tu của Trần Thao Chi và Lưu Thượng. Trần Thao Chi nói:

“Tiên Dân huynh, hai chúng ta thật lòng muốn bái nhập môn hạ lệnh tôn cầu học. Nếu không nhận thúc tu lễ này, trong lòng bọn ta sẽ rất không yên.”

Từ Mạc mỉm cười nhận lấy.

Buổi chiều, Từ Mạc cùng Trần Thao Chi tản bộ bên Tiểu Kính Hồ. Hồ không lớn, đi hết một vòng cũng chỉ khoảng năm dặm. Hai người vừa đi vừa trò chuyện, chẳng mấy chốc đã đi liền hai vòng. Đến khi mặt trời ngả về tây, cả hai đều cảm thấy mình thu hoạch được rất nhiều, tình bằng hữu cũng sâu sắc thêm một tầng.

Từ Mạc hẹn Trần Thao Chi sáng hôm sau tới để chàng dẫn tiến với phụ thân. Trần Thao Chi liền giao thư tiến cử của Cát Hồng cho Từ Mạc, nhờ chuyển giúp tới Từ Tảo tiên sinh.

Đêm ấy, Từ Tảo trở về. Từ Mạc bẩm lại chuyện hôm nay có hai học tử mới đến cầu học, cùng việc mình thay phụ thân ra đề thử học.

Nghe nói con trai dùng câu “Tri giả bất ngôn, ngôn giả bất tri” để khảo nghiệm học sinh mới, Từ Tảo nhíu mày nói:

“Hai người này đều là học tử hàn môn, Mạc nhi cần gì phải làm khó họ như vậy?”

Đối với những tử đệ sĩ tộc tới cầu học mà thái độ ngạo mạn, Từ Tảo thường cố ý ra những đề mục thâm sâu hiếm gặp để họ biết khó mà lui. Nhưng với học tử hàn môn, ông từ trước đến nay chỉ hỏi về kinh điển Nho gia, tuyệt không đụng tới huyền học.

Từ Mạc mỉm cười thuật lại toàn bộ quá trình đối đáp. Từ Tảo nghe xong, vô cùng ngạc nhiên trước tài trí của thiếu niên mười lăm tuổi Trần Tử Trọng. Chợt nhớ tới một chuyện, ông hỏi:

“Ta từng nghe ở Tiền Đường có một kỳ tài tên Trần Tử Trọng. Sao giờ lại xuất hiện thêm một Trần Tử Trọng ở Tiền Đường nữa?”

Từ Mạc bật cười:

“Cha, Trần Thao Chi chính là Trần Tử Trọng. Danh là Thao Chi, tự là Tử Trọng. Chàng còn để lại một phong thư, xin cha xem qua.”

Từ Tảo khẽ nhướng mày, khóe môi hiện ý cười sâu xa. Vừa mở thư đọc, ông vừa nói:

“Danh tiếng Trần Thao Chi đã truyền đến tận quận ta. Mấy ngày trước, khi Tán Kỵ Thường Thị Toàn Lễ đi ngang qua Ngô Quận, còn đặc biệt trước mặt Lục sứ quân hết lời khen ngợi hắn, gọi hắn là một thiếu niên thiên tài, anh bác xuất chúng.”

Từ Mạc lập tức phụ họa:

“Theo ý nhi tử, Trần Thao Chi hoàn toàn xứng với lời đánh giá ấy.”

Nào ngờ sắc mặt Từ Tảo bỗng trầm xuống. Ông kinh ngạc nói:

“Đây là thư của Trĩ Xuyên tiên sinh. Chính Trĩ Xuyên tiên sinh tiến cử Trần Thao Chi tới học đường của ta. Ta vốn định sang xuân năm sau sẽ tới Minh Thánh Hồ bái phỏng tiên sinh, không ngờ ngài đã trở về La Phù Sơn. Trĩ Xuyên tiên sinh rất ít khi khen người, vậy mà trong thư lại hết lời tán thưởng Trần Thao Chi. Xem ra người này quả thật là nhân tài đức song toàn.”

Nói đến đây, Từ Tảo bỗng cười lạnh một tiếng:

“Mạc nhi, con có biết hôm nay ta vào thành vì chuyện gì không?”

Từ Mạc thấy vẻ mặt phụ thân khác lạ, liền lắc đầu nói không biết.

Từ Tảo đáp:

“Ngô Quận thừa lang Chử Kiệm mời ta vào thành uống rượu, đàm luận Nho học và huyền học. Ta vốn nghĩ người như Chử Kiệm xưa nay coi trọng môn hộ, sao lại đột nhiên mời riêng ta uống rượu. Ta cũng giả vờ xã giao với hắn. Hắn kiên nhẫn vòng vo suốt đến tận chiều tối, mãi lúc ta chuẩn bị cáo từ mới chịu nói rõ mục đích.”

“Là vì Trần Thao Chi?” Từ Mạc hỏi.

“Đúng vậy.”

Từ Mạc mừng rỡ nói:

“Hay là ông ta cũng muốn tiến cử Trần Thao Chi với cha? Dù sao Chử nội sử và Trần Thao Chi đều là người Tiền Đường.”

Từ Tảo hừ lạnh:

“Sai hoàn toàn. Chử Kiệm không những không muốn tiến cử, mà còn muốn ta tìm cách làm cho Trần Thao Chi mất mặt trước mọi người, ngăn hắn nhập học ở học đường này.”

“A!”

Từ Mạc kinh ngạc:

“Cha chắc chắn đã từ chối yêu cầu vô lý ấy rồi chứ?”

Từ Tảo cười:

“Thấy ta hơi do dự, Chử Kiệm liền nói rằng ta làm quận học bác sĩ thật là khuất tài. Chức huyện lệnh bổng lộc tám trăm thạch mới xứng với ta. Hắn còn ngầm ám chỉ rằng nếu ta không nghe theo, chuyện nhập phẩm của con sau này sẽ gặp rất nhiều trở ngại.”

“Hèn hạ vô sỉ!”

Từ Mạc đấm mạnh xuống chiếu, mặt đỏ bừng vì giận:

“Cha! Dù con không thể nhập phẩm cũng quyết không cúi đầu trước loại người ngoài miệng mang danh sĩ tộc, trong lòng lại đầy tiểu nhân như thế!”

Từ Tảo nhìn con trai bằng ánh mắt tán thưởng:

“Đọc sách thánh hiền phải có khí tiết như vậy. Tuyệt đối không thể làm chuyện lời nói thì cao thượng mà hành vi lại thấp hèn. Mạnh Tử từng nói: ‘Phú quý bất năng dâm.’ Từ thị ở Đông Hoàn tuyệt không có kẻ nịnh bợ quyền quý.”

“Cha!”

Từ Mạc ngước nhìn người phụ thân tóc đã điểm bạc, trong lòng tự nhiên dâng lên một cỗ hào khí.

Sĩ tộc vọng môn thì đã sao?

Hàn môn thứ tộc thì đã sao?

Từ Tảo lại nói:

“Nhưng khi ấy ta cũng không lập tức cự tuyệt Chử Kiệm. Bởi hắn luôn miệng nói rằng Trần Thao Chi phẩm hạnh thấp kém, mê hoặc tộc trưởng đoạt ruộng đất của đường huynh, còn đuổi người thân khỏi tông tộc, hoàn toàn không có đạo hiếu đễ. Ta nghe mà nửa tin nửa ngờ.

“Vì thế ta nói với hắn rằng nếu Trần Thao Chi thật sự tệ hại như vậy, ta đương nhiên sẽ không cho nhập học. Nhưng nay đã có thư tiến cử của Trĩ Xuyên tiên sinh, ai là quân tử, ai là tiểu nhân, chỉ cần nhìn là biết.”

Từ Mạc nói:

“Cha, con trai Chử Kiệm là Chử Văn Bân cũng đang theo học ở đây. Sao cha không đuổi hắn đi luôn để Chử Kiệm biết Đông Hoàn Từ thị cũng có phong cốt của mình?”

Từ Tảo bị lời nói trẻ con ấy làm bật cười. Nhưng ngay sau đó ông nghiêm mặt:

“Quân tử bất thiên nộ, bất nhị quá. Không thể vì Chử Kiệm mà giận lây sang con hắn.

“Hơn nữa, Mạc nhi, cứng quá dễ gãy. 《Lão Tử》 có nói: ‘Trực nhi bất tứ, quang nhi bất diệu.’ Đối với quyền quý, chúng ta không cần nịnh bợ, nhưng cũng không nên cố tình khiêu khích để khoe khí cốt. Làm như vậy chỉ chuốc lấy tai họa.

“Dù sao chúng ta vẫn phải tiếp tục sống trong thế gian này.”

Từ Mạc cũng nhận ra mình có phần nông nổi, liền khom người nói:

“Cha dạy rất phải, nhi tử đã lĩnh giáo.”

Từ Tảo đưa mắt nhìn bầu trời đêm nặng trĩu ngoài thảo đường rồi nói:

“Trần Thao Chi đã đắc tội với Tiền Đường Chử thị. E rằng từ nay học đường này cũng chẳng được yên ổn nữa. Nhưng cũng chẳng có gì đáng lo. Nên làm thế nào thì cứ làm thế ấy.”

(Chương xong)