Thứ 45 chương Thảo đường hai hỏi

Chương 45: Thảo Đường nhị vấn

Quốc học bác sĩ Ngô Quận là Từ Tảo, nguyên quán ở quận Đông Hoàn thuộc Từ Châu. Từ thị Đông Hoàn vốn là thế gia Nho học, đặc biệt tinh thông kinh học và âm vận học. Năm mươi năm trước, do loạn Vĩnh Gia, phụ thân của Từ Tảo là Từ Trừng cùng đồng hương Tàng Côn dẫn theo hơn nghìn tộc nhân và hương lân xuôi nam vượt sông, dời đến cư ngụ ở Kinh Khẩu. Từ Tảo cũng sinh ra tại đó.

Từ nhỏ ông đã ham học, đọc khắp kinh tịch, nghiên cứu rất sâu về 《Hiếu Kinh》, 《Trang Tử》 và âm vận học, lại nói được một giọng Quan thoại Lạc Dương cực kỳ chuẩn. Chỉ vì không xuất thân từ sĩ tộc cao môn nên không được triều đình trọng dụng. Ban đầu ông làm Đô Thủy sứ giả, sau được bổ nhiệm làm Quốc học bác sĩ ở Ngô Quận. Rất nhiều con em sĩ tộc Giang Tả theo ông học “Lạc sinh vịnh”.

Từ Tảo không ở trong thành Ngô Quận mà dựng lư dạy học bên bờ Tiểu Kính Hồ dưới chân núi Sư Tử ở phía tây thành. Thảo đường có hơn mười gian. Mỗi ngày ông giảng ba buổi, mỗi buổi nửa canh giờ. Buổi sáng giảng âm vận và Lạc sinh vịnh, buổi chiều giảng 《Hiếu Kinh》, ban đêm giảng 《Trang Tử》. Thời gian còn lại để học trò tự do biện luận cùng nhau.

Học trò đều ở trong thành Ngô Quận, sáng đến chiều về. Từ Tảo không lo cơm nước cho học trò, mọi người tự mang theo bánh canh làm bữa ăn. Mùa hạ còn đỡ, mùa đông đồ ăn nguội lạnh thì quả thật khó chịu. Nhưng các hào môn đại tộc giàu có đâu nỡ để con em chịu khổ. Vọng tộc Lục thị, Chu thị, Tiết thị ở Ngô Quận, cùng các đại họ Ngu thị, Hạ thị ở Hội Kê, và sĩ tộc các quận huyện lân cận đều có con em tới đây cầu học. Những gia tộc ấy dựng từng dãy nhà gỗ nhỏ bên bờ đối diện của Tiểu Kính Hồ để tiện cho con em ăn uống, nghỉ ngơi. Những căn nhà gỗ ấy đơn giản mà tao nhã, còn khí phái hơn cả Từ thị thảo đường bên kia hồ.

Ngoài con em sĩ tộc Giang Đông, còn có không ít hàn môn học tử đến cầu giáo Từ bác sĩ. Người phương Nam hay người phương Bắc đều có. Từ Tảo noi theo tôn chỉ “Hữu giáo vô loại” của tiên thánh, với mỗi người đến cầu học chỉ đưa ra một câu hỏi. Ai trả lời hợp ý thì được phép nhập thất nghe giảng. Ông cũng không thu thúc tu lễ, học trò có thể tùy ý chọn nghe 《Trang Tử》, 《Hiếu Kinh》 hoặc âm vận chi học. Người đến người đi hoàn toàn tự do, tuyệt không gò bó. Chính phong khí tự do ấy của Từ thị học đường rất được học tử yêu thích.

Đám người Trần Thao Chi và Lưu Thượng đến Ngô Quận vào chiều ngày hai mươi chín tháng chín, nghỉ lại ở khách điếm Tam Hương Khách Sạn ngoài phía tây thành. Sáng hôm sau, họ dậy sớm tắm gội thay y phục, mang theo lễ vật bái sư cùng học phí, thuê một tiểu nhị dẫn đường tới Từ thị học đường.

A Kiều cũng muốn đi theo. Vì hai người hầu của Lưu Thượng đều đi cả, còn Nhiễm Thịnh và Lai Đức cũng muốn đi, để A Kiều một mình ở khách điếm thì Lưu Thượng không yên tâm, đành dẫn nàng cùng tới bái sư. Hắn còn dặn kỹ rằng tới học đường chỉ được ngồi trên xe, không được để người khác nhìn thấy.

Lưu Thượng thấy Nhiễm Thịnh trợn trắng mắt thì cười gượng với Trần Thao Chi, thấp giọng nói:

— Thật hối hận vì đã đưa nàng tới đây, đúng là phiền phức.

Trần Thao Chi chẳng hề thông cảm, tay áo rộng khẽ phất, guốc gỗ vang lên thanh thúy, tự mình sải bước đi trước.

Lưu Thượng vội đuổi theo, nói:

— Tử Trọng, thật không ngờ chân lực của ngươi lại tốt như thế. Suốt đoạn đường từ Tiền Đường tới đây, ngươi toàn đi bộ, hại ta cũng phải theo ngươi rèn cước lực.

Trần Thao Chi mỉm cười:

— Ta đâu có ép ngươi đi bộ cùng. Ngươi hoàn toàn có thể ngồi xe với A Kiều.

Lưu Thượng cười ngượng:

— Ta chỉ khen ngươi thôi. Trông ngươi gầy yếu mà gân cốt lại cường kiện như vậy, chắc là nhờ thường xuyên qua lại núi Bảo Thạch mà luyện thành. À phải rồi, Tử Trọng, ngươi có thư giới thiệu của tiên sinh Cát Trĩ Xuyên, còn ta thì không. Nghe nói muốn vào Từ thị học đường trước hết phải trả lời câu hỏi của Từ bác sĩ. Mà câu hỏi mỗi người lại khác nhau. Nếu ta không trả lời được thì phải làm sao?

Trần Thao Chi đáp:

— Hứng chí mà đến, trả lời không được thì quay về. Có A Kiều bầu bạn, có gì đáng tiếc đâu?

Lưu Thượng đỏ mặt, trừng mắt giả vờ tức giận:

— Tử Trọng dám chế nhạo ta! Ta quyết không để yên đâu. Mau nghĩ giúp ta một đối sách.

Trần Thao Chi cười:

— Ta đâu biết trước Từ bác sĩ sẽ hỏi gì mà giúp ngươi được. Hay thế này, ta không lấy thư giới thiệu của Cát tiên sinh ra, cùng ngươi dự khảo như nhau. Thế cũng coi như đồng cam cộng khổ rồi chứ?

Lưu Thượng nghĩ một lúc rồi lại hỏi:

— Nếu ngươi qua được mà ta không qua được thì sao?

Trần Thao Chi nói:

— Cũng không phải không có cách.

Lưu Thượng mừng rỡ:

— Có cách gì? Mau nói đi.

Trần Thao Chi đáp:

— Nếu không trả lời được thì cũng chẳng sao. Ngày trước Khuông Hành đời Tây Hán đục vách mượn ánh sáng đọc sách ban đêm, ngươi cũng có thể ghé ngoài cửa sổ thảo đường nghe Từ bác sĩ giảng kinh. Chuyện ấy cũng rất phong nhã, chắc Từ bác sĩ sẽ không đuổi ngươi đi đâu.

Lưu Thượng dở khóc dở cười. A Kiều ngồi trong xe bò nghe thấy thì bật cười khanh khách.

Thành Ngô Quận chính là đất Cô Tô xưa. Cầu nhỏ nước chảy, hồ ao như sao trên trời. Ra khỏi cửa tây chừng bốn năm dặm, dọc đường đều men theo suối nhỏ. Từ xa đã thấy một ngọn núi nằm ngang, hình dáng như sư tử phục. Dưới chân núi là một hồ nước phẳng lặng như gương.

Tiểu nhị của Tam Hương Khách Điếm chỉ tay nói:

— Đó là núi Sư Tử. Học đường của Từ bác sĩ nằm ở bờ bắc Tiểu Kính Hồ dưới chân núi. Hai vị lang quân cứ theo con đường đá lát giữa rừng tùng này đi thêm ba dặm nữa là tới.

Nhận tiền thưởng xong, tiểu nhị quay về.

Trần Thao Chi và Lưu Thượng tiếp tục đi. Chỉ thấy lá vàng bay đầy, cỏ úa phủ lối, cảnh cuối thu tiêu điều. Thế nhưng nước Tiểu Kính Hồ vẫn trong veo thanh tịnh, bốn phía là cây xanh quanh năm. Mặt hồ nhuốm một màu biếc ngọc, dường như cất giữ mãi không tan một chút sắc xuân.

— Tiểu lang quân, ngươi nhìn kìa!

Nhiễm Thịnh đột nhiên chỉ vào một tảng đá bên đường kêu lên.

Trần Thao Chi nhìn thấy trên tảng đá khắc mấy chữ lệ:

“Nhập học đường, thỉnh bộ hành.”

Lưu Thượng nói:

— Chúng ta vốn dĩ vẫn đi bộ mà.

Trần Thao Chi bèn bảo Lai Đức dắt xe bò sang bên. Nhiễm Thịnh đeo mộc tráp, xách lễ vật học phí, theo hắn đi tới thảo đường bái sư.

Lưu Thượng để A Kiều lại trên xe, dẫn theo một người hầu cùng chủ tớ Trần Thao Chi tới hàng thảo đường bên hồ. Bốn phía yên tĩnh không một tiếng động, tựa như trong thảo đường chẳng có ai ở.

Lưu Thượng nói:

— Chúng ta tới sớm quá rồi. Chớ nói học trò chưa tới, e rằng ngay cả Từ bác sĩ cũng còn đang kê cao gối ngủ.

Vừa dứt lời đã nghe một tiếng hừ khẽ. Từ một gian thảo đường phía bên trái bước ra một thiếu niên áo xanh.

Thiếu niên ấy tuổi tác ngang với Trần Thao Chi, vóc người hơi thấp hơn một chút, trán rộng mũi cao, mày thanh mắt tú, khí chất đoan ngưng tĩnh nhã. Ngoại trừ làn da hơi ngăm, phong thái chẳng hề kém Trần Thao Chi.

Trần Thao Chi chắp tay:

— Tiền Đường Trần Thao Chi, Lưu Thượng, tới cầu kiến Từ bác sĩ, mong được bái nhập môn tường, theo thầy thụ nghiệp.

Thiếu niên thấy Trần Thao Chi dung mạo thanh tú, lời nói sáng sủa, quả là nhân vật hiếm thấy, liền hoàn lễ:

— Tại hạ Từ Mạc, tự Tiên Dân. Từ bác sĩ chính là gia phụ. Hai vị từ xa tới, xin mời vào thảo đường ngồi tạm.

Trần Thao Chi và Lưu Thượng vào thảo đường, ngồi xuống chiếu lau.

Lưu Thượng vội nói:

— Hai chúng ta từ xa tới cầu sư, lòng nóng như lửa đốt. Xin Tiên Dân huynh thay mặt thông báo với Từ bác sĩ.

Từ Mạc tính tình nghiêm cẩn, không thích lời lẽ khoa trương. Trước đó nghe Lưu Thượng nói phụ thân hắn còn đang ngủ nên trong lòng đã không vui, bèn hỏi:

— Từ Tiền Đường tới đây cũng được ngàn dặm sao?

Lưu Thượng chột dạ:

— Bảy trăm dặm... chỉ bảy trăm dặm thôi.

Từ Mạc nói:

— Nếu hai vị đã muốn tới Từ thị thảo đường nghe giảng, vậy để ta thay gia phụ khảo nghiệm mỗi người một đề.

Liếc Lưu Thượng một cái, hắn chậm rãi nói:

— Lưu huynh chớ nhìn ta như thế. Từ đầu năm đến nay, việc khảo hạch học tử mới đều do ta phụ trách. Không phải cố ý xem thường hai vị.

Trần Thao Chi mỉm cười:

— Xin Từ huynh ra đề.

Từ Mạc hỏi:

— Hai vị ai trả lời trước?

Lưu Thượng không mấy tự tin, bèn nói với Trần Thao Chi:

— Tử Trọng, ngươi trước đi.

Hắn muốn nghe thử Từ Mạc ra đề thế nào, Trần Thao Chi sẽ đáp ra sao.

Từ Mạc chắp hai tay đặt trên đầu gối, khẽ khom người với Trần Thao Chi rồi nói:

— Đào chi yêu yêu, chước chước kỳ hoa, giải thích thế nào?

Trần Thao Chi lập tức đáp:

— “Yêu yêu” là nói đến thần vận của cả cây đào. “Chước chước” là chuyên tả sắc màu sáng rực của hoa đào trên cành. Đồng thời còn ngụ ý từ non trẻ đến rực rỡ, hàm chứa ý nghĩa thời gian chuyển dịch.

Từ Mạc vỗ tay:

— Hay! Tử Trọng huynh đã qua.

Hắn vốn rất có thiện cảm với Trần Thao Chi, đề mục đưa ra cũng không quá khó. Giờ đến lượt Lưu Thượng.

Từ Mạc ra đề:

— 《Lão Tử》 có câu: “Tri giả bất ngôn, ngôn giả bất tri.” Xin dùng nguyên văn trong 《Trang Tử》 để giải thích ý ấy.

Lưu Thượng lập tức thấy đầu óc quay cuồng.

Lúc trước nghe đề của Trần Thao Chi là 《Mao Thi》, hắn còn thở phào nhẹ nhõm. Nào ngờ tới lượt mình lại phải liên hệ cả 《Lão Tử》 lẫn 《Trang Tử》, hai bộ điển tịch thâm áo bậc nhất. Kinh Nho hắn còn khá thông suốt, nhưng Huyền học Lão Trang thì chưa từng nghiên cứu kỹ. Từ Mạc rõ ràng đang làm khó hắn!

Lưu Thượng mặt đỏ tới mang tai, giữa tiết trời cuối thu mà trán vẫn toát mồ hôi.

Từ Mạc đợi một lúc rồi nói:

— Không trả lời được sao? Vậy thì mời về.

Lưu Thượng vò đầu bứt tai, nhìn Trần Thao Chi cười khổ:

— Tử Trọng, hôm nay ta mới hận mình ngày thường không chịu dụng công. Ôi, A Kiều hại ta rồi!

Trần Thao Chi bèn lên tiếng giải vây:

— Tiên Dân huynh, ta và Lưu huynh cùng đồng hành tới đây. Nếu để hắn một mình quay về thì lòng ta chẳng nỡ. Hay để ta thay hắn đáp câu này, thế nào?

Từ Mạc chăm chú nhìn Trần Thao Chi, chậm rãi gật đầu:

— Cũng được.

Trần Thao Chi lập tức nói:

— Trong thiên 《Tri Bắc Du》 của 《Trang Tử》 có câu: “Biện bất như mặc, đạo bất khả văn; đạo bất khả kiến, kiến nhi phi dã; đạo bất khả ngôn, ngôn nhi phi dã.” Những lời ấy đều nhằm triển khai ý “Đạo khả đạo, phi thường đạo”.

Trên khuôn mặt đoan ngưng của Từ Mạc hiện lên ý cười. Hắn vỗ tay nói:

— Hay! Tử Trọng huynh lại qua nữa.

(Chương này hết)