Thứ 6 chương Bàng chi cùng chủ gia

Chương 6: Bàng chi và chủ gia

Phỉ Tiềm muốn rời khỏi Hà Lạc, nhưng trước đó có một nơi hắn nhất định phải đến báo tin, đó chính là gia chủ Phỉ gia ở Hà Lạc.

Dù sao cũng nên đến chào hỏi một tiếng. Người ta cũng đâu thể ôm chân không cho ngươi đi. Nhưng nếu không từ mà biệt thì trong giới sĩ tộc thời Hán coi trọng lễ pháp này, chẳng khác nào tự dán lên người cái nhãn ngông cuồng, được chẳng bù mất.

Thế gia từ thời Xuân Thu Chiến Quốc đã dần hình thành, mãi đến thời Đường Tống mới suy yếu dần, rồi phải tới khi chế độ khoa cử của Minh triều được thi hành hoàn chỉnh mới chính thức rời khỏi vũ đài lịch sử.

Trước thời Minh, việc mà các đời đế vương đau đầu nhất chính là đối mặt với thế gia. Không thể không dùng họ, nhưng cũng phải tìm mọi cách hạn chế và áp chế họ. Tuy vậy, những người thực sự ép được thế gia đến mức ngoan ngoãn phục tùng trong lịch sử cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Sở dĩ cuối thời Hán luôn rơi vào vòng luẩn quẩn tranh đoạt quyền lực giữa ngoại thích và hoạn quan, nguyên nhân căn bản nhất vẫn là thế gia. Trong thời đại này, phần lớn thời gian thế gia vẫn hướng về điều thiện, dẫn dắt phương hướng quốc gia. Nhưng khi liên quan đến lợi ích gia tộc, họ thường làm ra những chuyện tổn hại đến quốc gia.

Bởi vậy, các hoàng đế thời Hán trước tiên thường dựa vào ngoại thích để chèn ép thế gia. Đến khi ngoại thích mất kiểm soát, lại nâng đỡ hoạn quan để áp chế ngoại thích. Khi thế lực hoạn quan quá lớn, lại mượn các danh sĩ thanh lưu thuộc thế gia để thanh trừng hoạn quan.

Cứ thế tuần hoàn.

Bởi vậy trong các triều đại, ngoại thích thời Hán nổi danh nhất. Như Hoắc Quang, Vệ Thanh... cũng có những người tầm thường như Đậu Vũ, Hà Tiến...

Ở thời Hán, giơ cao cờ hiệu chống đối thế gia là chuyện không thể thành công. Dù có tri thức và kiến văn vượt trước ngàn năm, có thể liệu địch tiên cơ, xu cát tị hung, cũng khó làm được.

Bởi lúc này, phần lớn tri thức tiên tiến nhất đều nằm trong tay thế gia. Muốn trị quốc vẫn phải dựa vào con em thế gia. Còn tuyệt đại đa số bách tính bình thường, đừng nói biết chữ, ngay cả đếm số cũng khó khăn, làm sao có thể lập tức hiểu được chuyện trị quốc?

Phỉ Tiềm thuộc Phỉ gia Hà Lạc, có nguồn gốc từ nước Tần.

Tần Phi Tử được Chu Hiếu Vương phong đất ở Tần, sử gọi là Tần Phi Tử. Trong hậu duệ của ông có người được phong hầu tước, đồng thời được ban đất ở hương Bùi nên được gọi là Bùi Quân. Con cháu đời sau lấy đất phong làm họ, hình thành họ Bùi. Sau đó từ họ Bùi lại phân ra các chi như Phỉ, 棐..., dần dần phát triển thành nhiều nhánh.

Nhánh Phỉ gia ở Lạc Dương đã cắm rễ gần trăm năm. Tuy chưa từng xuất hiện đại quan cấp Tam công, nhưng trong triều có không ít quan viên, ngoài địa phương cũng từng có nhiều người đảm nhiệm chức Thái thú, Quận thú.

Bởi vậy khi Phỉ Tiềm được cử làm Hiếu Liêm, không ít quan viên địa phương đều biết đến quan hệ này. Dù sao mỗi năm các đại quận đều phải tiến cử Hiếu Liêm, nhân cơ hội lấy lòng thế gia ở Lạc Dương cũng chẳng phải chuyện gì mới mẻ.

Phỉ Tiềm cảm thấy việc đi bái kiến gia chủ chẳng khác nào đến ra mắt địa đầu xà địa phương. Mà trên thực tế, thế gia quả thật cũng gần như mang tính chất ấy.

Gia chủ đương nhiệm của Phỉ gia tên là Phỉ Mẫn, tự Tử Hạo. Xét theo bối phận thì là người cùng thế hệ với thúc phụ của Phỉ Tiềm.

Phỉ Mẫn hiện giữ chức Gián Nghị Đại Phu, chuyên phụ trách nghị luận và can gián. Là thuộc quan của Quang Lộc Huân, bổng lộc sáu trăm thạch. Tuy chức vị không hiển hách như Tam công, nhưng có quyền đơn độc dâng sớ, cũng được xem là một chức quan khá quan trọng.

Phỉ Mẫn mặc cẩm bào, để bộ râu dài ba chòm, mặt vuông vức, thân hình hơi mập, thần sắc nghiêm nghị, không dễ mỉm cười, rất có uy thế.

Ông bước vào đại sảnh, thậm chí không nhìn Phỉ Tiềm đang chắp tay đứng nghiêm một bên. Chỉ đến khi chỉnh lại y quan, ngồi xuống chính vị rồi mới như vừa phát hiện ra hắn:

“Hiền chất, biệt lai vô dạng chứ?”

Câu xưng hô “hiền chất” cho thấy Phỉ Mẫn đã định sẵn tông điệu của buổi gặp hôm nay, vẫn còn có thể nói chuyện bằng thân tình. Nếu gọi bằng chức quan Thiếu Lang thì chính là công sự công bàn, giữ khoảng cách ngàn dặm.

Lễ nghi thời Hán quả thật khiến người ta mệt mỏi. Đối diện một vị gia chủ lại càng mệt hơn.

Phỉ Tiềm thầm than một tiếng nhưng vẫn hành lễ chu đáo, cúi mắt đáp lại vài câu khách sáo.

Ở thời Hán, vãn bối hoặc thuộc hạ khi trả lời trưởng bối hay cấp trên không được ngẩng đầu nhìn thẳng. Trừ khi được cho phép rõ ràng. Khi đáp lời, ánh mắt cao nhất chỉ được nhìn tới ngực đối phương. Trả lời xong còn phải hạ mắt xuống đất. Nhìn thẳng vào mắt người khác không phải khiêu khích thì cũng là muốn gây chuyện.

Sau màn hàn huyên, cuối cùng cũng tới chính sự.

Khi nghe Phỉ Tiềm có ý rời Hà Lạc, lấy danh nghĩa đi Kinh Tương du học, Phỉ Mẫn khẽ vuốt râu, tựa như nhớ lại chuyện cũ.

“Phụ thân ngươi, Tử Quân, học vấn cực kỳ uyên bác, bác văn cường thức. Năm xưa du học ở đất Tề cũng để lại một đoạn giai thoại... Hiền chất có phong thái của phụ thân, ham cầu tiến học vấn. Nếu Tử Quân dưới suối vàng có linh, hẳn cũng rất an lòng. Chỉ là...”

Ông đổi giọng:

“Nếu hiền chất muốn du học, vậy hơn trăm quyển tàng thư do Tử Quân để lại định xử trí thế nào? Đường sá xa xôi, thế đạo hiện nay chẳng yên ổn. Nếu chẳng may hư hại hoặc thất lạc, chẳng phải sẽ ôm tiếc nuối cả đời sao?”

“Thúc phụ đại nhân nói rất phải. Không biết thúc phụ có cao kiến gì?”

“Nếu theo ý ta, chi bằng gửi tạm số tàng thư đó ở nhà thúc phụ. Đợi hiền chất du học trở về, ta sẽ hoàn trả nguyên vẹn. Như thế một mặt giảm bớt nỗi khổ bôn ba, mặt khác còn bảo toàn di vật của Tử Quân. Hiền chất thấy sao?”

Phỉ Tiềm im lặng hồi lâu.

Hắn biết cái gọi là gửi tạm chỉ là một cái cớ. Một khi giao ra, đừng mong lấy lại được.

Ở thời Hán, tri thức là bảo vật vô giá. Mà thư giản dùng để ghi chép tri thức càng có địa vị cực cao.

Những tàng thư ấy không chỉ là sách, mà còn đại diện cho nội tình và truyền thừa của một gia tộc. Nói một cuốn thư giản đáng giá ngàn vàng cũng không quá đáng. Không ít đệ tử hàn môn sẵn sàng trả bất cứ giá nào để đổi lấy một quyển sách.

Phỉ Mẫn nhắm đến số tàng thư ấy, một phần vì thấy Phỉ Tiềm còn trẻ dễ bắt nạt, phần khác vì trong nhà hắn chưa có người nối dõi. Là gia chủ, ông đương nhiên không muốn sở học của chi này thất truyền.

Nhưng quan trọng hơn cả là giá trị của chúng quá lớn.

Trong nhà ông tổng cộng cũng chỉ có chưa đến chín trăm quyển thư giản. Còn tiểu tử Phỉ Tiềm này vậy mà đã có hơn trăm quyển.

Nếu lấy được hết, Phỉ gia Hà Lạc hoàn toàn có thể tự xưng là gia tộc sở hữu ngàn quyển tàng thư.

Danh hiệu ấy thực sự quá hấp dẫn.

Phỉ Tiềm thầm cảm khái.

Đây chính là thế gia.

Trong mắt thế gia, trước là gia tộc, sau mới là quốc gia. Gia tộc luôn cao hơn hết thảy.

Bất đắc dĩ thay, người ở dưới mái hiên không thể không cúi đầu.

Huống hồ hắn chỉ là bàng chi, vốn chẳng có bao nhiêu quyền lên tiếng. Gia chủ đích thân tiếp kiến, còn dùng lý do “gửi tạm” để đòi tàng thư, đã là nể mặt chút quan hệ thân tộc.

Đổi lại là hàn môn bình thường, e rằng chỉ cần sai một gia nô đến truyền lời là đủ.

“Thúc phụ đại nhân nói rất phải, nhưng...” Phỉ Tiềm biết mình không thể cự tuyệt hoàn toàn, song cũng không thể đáp ứng quá dễ dàng.

“Gia phụ khi còn sống yêu quý nhất bộ 《Tề Luận》, thường nâng niu không rời tay. Tiểu chất thấy vật nhớ người, thật sự không nỡ tách khỏi. Dù thế nào cũng muốn mang theo bên mình.”

Thật cho rằng ta dễ bắt nạt sao?

Bộ đáng giá nhất là 《Tề Luận》, tuyệt đối không thể giao ra.

Ai cũng biết thời Tần Thủy Hoàng từng đốt sách chôn nho. Đến thời Hán, nho học lại đạt tới đỉnh cao. Hán Vũ Đế độc tôn Nho thuật, khiến bách gia suy tàn.

Đến cuối thời Đông Hán, muốn bước vào triều đình thì gần như chỉ có thể học Nho học.

Mà tác phẩm học thuật quan trọng nhất của Nho gia chính là 《Luận Ngữ》.

Sau nhiều đời truyền chép, các bản 《Luận Ngữ》 xuất hiện không ít dị bản.

Cuối Tây Hán, đế sư Trương Vũ lấy 《Lỗ Luận》 làm chủ, kết hợp với 《Tề Luận》 để biên định thành 《Trương Hầu Luận》 gồm hai mươi mốt thiên.

Bộ 《Tề Luận》 mà phụ thân Phỉ Tiềm năm xưa thu thập được ở đất Tề tuy chỉ là bản tàn thiên, nhưng trong mắt Nho gia đương thời vẫn là vật quý giá liên thành, ngàn vàng khó đổi.

“Này... chuyện này...” Phỉ Mẫn run run vuốt râu, cực kỳ không nỡ.

Nhưng Phỉ Tiềm đã giương cao lá cờ hiếu đạo.

Nếu ép hắn giao cả di vật phụ thân yêu quý nhất ra, chẳng khác nào đi ngược lại một trong những đạo lý căn bản của Nho gia.

“Hiền chất giữ lại ba năm quyển bên mình cũng được chứ?”

Phỉ Tiềm kiên quyết lắc đầu.

“Haizz, thôi được, cứ theo ý hiền chất vậy.”

Dù tiếc nuối, nhưng Phỉ Mẫn cũng coi như đạt được phần lớn mục đích, không cần xé rách mặt mũi nên khá hài lòng.

“Vậy không biết hiền chất định khi nào lên đường?”

Ý là khi nào đến nhà ngươi lấy sách?

“Tiểu chất nhận lời mời của Thôi gia, còn vài việc cần xử lý. Chờ mọi chuyện xong xuôi, trong vòng một tháng sẽ khởi hành. Đến lúc đó nhất định sẽ báo cho thúc phụ biết.”

“Thôi gia? Có phải Thôi gia ở phía bắc thành không? Ta có giao tình với họ. Hiền chất lần này đi xa, thúc phụ cũng không có gì tặng ngươi, chỉ chuẩn bị chút lộ phí. Mong hiền chất chớ từ chối, coi như thúc phụ chúc ngươi thượng lộ bình an, học thành trở về.”

Nói xong, ông liền quyết định luôn, hoàn toàn không cho Phỉ Tiềm cơ hội từ chối.

Khi Phỉ Tiềm rời khỏi Phỉ gia Hà Lạc với năm trăm kim mang theo bên người, điều đó cũng đồng nghĩa cuộc giao dịch giữa hắn và Phỉ Mẫn đã hoàn tất.

Đây chính là nỗi bất đắc dĩ của bàng chi.

Dù lần này hắn không đồng ý, Phỉ Mẫn cũng sẽ tìm cách khác để đạt mục đích. Chỉ có điều đến khi ấy, đôi bên e rằng sẽ chẳng còn hòa khí như bây giờ.

Bàng chi Phỉ Tiềm giao ra phần lớn tàng thư, đổi lấy sự bảo hộ và tự do trong phạm vi nhất định từ chủ gia.

Nếu sau này hắn không có tiền đồ, số tàng thư kia sẽ một đi không trở lại.

Nhưng nếu một ngày hắn đắc thế, những thứ đó thậm chí có thể được hoàn trả gấp bội.

Đó chính là thế gia.

Gia chủ nắm quyền lực rất lớn, đồng thời cũng có trách nhiệm dẫn dắt toàn bộ gia tộc phát triển hưng thịnh.

Nhiều khi bàng chi bị chủ gia âm thầm thu lấy lợi ích.

Nhưng nếu gia chủ bất tài, các trưởng lão trong tộc sẽ họp lại, phế bỏ gia chủ, chọn người hiền tài khác từ các chi thay thế.

Còn tài sản của mạch gia chủ cũ sẽ bị các chi khác nhanh chóng phân chia, từ đó dần suy tàn.

Ẩn dưới vẻ ôn tồn lễ độ, nho nhã lịch thiệp của thế gia là quy tắc cạnh tranh khốc liệt và lạnh lùng.

(Hết chương)