Thứ 2 chương Ở giữa tiểu Tạ lại tóc xanh —— Bình 《 Thượng phẩm hàn sĩ 》

Chương 2: Giữa đường lại bình 《Thượng Phẩm Hàn Sĩ》

Đã lăn lộn trong giới đọc truyện nhiều năm, thuở ban đầu ta được 《Minh》 của Tửu Đồ khai sáng về thể loại xuyên việt. Về sau tuy đọc không ít tác phẩm cùng loại, nhưng khẩu vị trước nay vẫn thiên về những bộ truyện có phong cách trầm hậu, chất phác.

Tinh túy của dòng văn này gần như gói gọn trong hai chữ: “ý dâm”. Viết thì rất dễ, nhưng viết hay lại cực khó. Người viết nhiều, tác phẩm cũng trở nên tạp nham, đến nay số tác phẩm thật sự xuất sắc chỉ đếm được trên đầu ngón tay.

Nếu xét về sự hùng hồn, dày dặn và khí thế, 《Sở Thị Xuân Thu》 của Ninh Trí Viễn xứng đáng đứng đầu.

Bộ truyện lấy bối cảnh thời Tam Quốc với nhân vật chính là Tào Tháo, logic chặt chẽ, nền tảng lịch sử vững vàng, tình tiết lúc lên lúc xuống mà vẫn hài hước vừa phải. Tuy thuộc dạng hậu cung nhưng biết tiết chế, mỗi nữ chính đều có cá tính riêng rất rõ nét. Điều đáng tiếc duy nhất là bộ truyện này cũng giống như Tào Tháo, đã thái giám giữa chừng.

Kiến An có Thất Tử, còn 《Quân Sư》 thì là Tào Thực. 《Nhất Đại Quân Sư》 của Tùy Ba Trục Lưu có văn phong thanh lệ. So với truyện về Tào Tháo, nó thiếu đi khí phách chinh chiến hào hùng, cũng bộc lộ không ít khuyết điểm rõ ràng. Chẳng hạn như góc nhìn toàn tri của tác giả, khen nhân vật chính rồi lại để người khác tiếp tục khen nhân vật chính, đọc mà khiến ta nổi da gà.

《Hồi Minh》 không giống 《Sở Thị Xuân Thu》 hay 《Quân Sư》. Quyển đầu của truyện bình thực, trôi chảy, nhưng càng đọc về sau càng hoa mỹ. Chương mục nhiều, tình tiết na ná nhau. Sau khi nhân vật chính một bước lên mây thì từ đó khải hoàn liên tiếp, mỹ nữ nối gót không ngừng. Quá chú trọng sự huy hoàng phú quý nên ngược lại đánh mất dư vị. Cũng giống như Hán phú, câu chữ hoa lệ, tuôn trào bất tuyệt, nhưng đọc xong lại khó nhớ được điều gì thật sâu sắc. Đây là một bộ truyện rất nổi tiếng, ta thừa nhận nó đáng được khen ngợi, nhưng không đến mức mang danh tiếng lớn như vậy.

《Khánh Dư Niên》 thì giống Phan Nhạc, dung mạo đẹp, văn bút hay, đáng tiếc nhân vật chính lại có tam quan khiến người ta khó đồng tình. Viết văn, lập ý là điều quan trọng nhất, mà bộ truyện này phạm phải điều tối kỵ ấy. Điều ta không thích nhất chính là Phạm Nhàn. May mà các nhân vật phụ đều được xây dựng vô cùng đặc sắc.

《Minh》 và 《Tân Tống》 tuy khác nhau nhưng có thể xếp chung một loại. Mạch phát triển tình tiết khá tương đồng. Chỉ là một bên thiên về tình, một bên thiên về lý. Nhân vật trong truyện trải qua không ít thất bại và trở ngại nhưng tính cách vững vàng, thực tế. Đáng tiếc văn bút vẫn kém hơn đôi chút. Dùng Thẩm Khánh Chi và Tào Cảnh Tông của Lương triều để ví hai bộ truyện này quả thực rất thích hợp. Đều là võ tướng xuất thân mà vẫn có thể viết văn.

So với những tác phẩm kể trên, 《Thượng Phẩm Hàn Sĩ》 chưa hẳn là xuất sắc nhất, nhưng lại là bộ ta yêu thích nhất.

Trong những truyện xuyên việt lịch sử hư cấu ta từng đọc, dù được tô điểm thế nào thì luôn ít nhiều mang theo khí tức huyên náo của thời hiện đại. Có lẽ bởi nhân vật chính, bất kể tự nguyện hay không, đều mang theo cảm giác ưu việt của người hiện đại. Họ nhập thế quá sâu, lại thường sớm đắc chí, nên dù chí hướng có cao xa đến đâu vẫn khiến người ta cảm thấy hơi phù phiếm. Điều này không phải nói về nhân vật mà là nói về tác phẩm. 《Hồi Minh》 chính là ví dụ tiêu biểu. Thêm vào đó, một số tác giả vì muốn đẩy nhanh tiến độ tình tiết nên càng làm tăng cảm giác nôn nóng, gấp gáp.

Ngược lại, 《Thượng Phẩm Hàn Sĩ》 có nhịp văn vô cùng khoan thai. Trần Thao Chi đầu thai vào thời Đông Tấn, một thời đại vốn đã có ưu thế đặc biệt. Đó là thời đại của Tạ An, Vương Hi Chi, của Vệ Giới và Phan An. Trong 《Thế Thuyết Tân Ngữ》, phong thái hàm súc ấy như vẫn còn hiển hiện.

Đó là một thời đại của những buổi nhã tập, đàm huyền, thư pháp và hội họa. Người ta thoa phấn, dùng tán, thậm chí có cả sở thích nữ trang. Họ phá bỏ lễ giáo thông thường, không câu nệ tục lễ, chỉ tôn sùng chữ “Mỹ”. Sĩ tộc nắm giữ vô số ruộng đất và trang viên; núi xanh hồ biếc đều như hậu hoa viên của họ. Gia nô lo cơm áo, bộ khúc phụ trách bảo vệ điền trang. Nhà họ Vương, họ Tạ khi ấy giàu có đến mức tiền bạc chỉ là vật ngoài thân. Họ không cần bận lòng về vật chất mà dốc toàn bộ tinh lực vào đời sống tinh thần. Bởi thế mới có Hà Yến chú huyền, có Vệ Giới đàm luận, có thư pháp của Vương thị, có hội họa danh gia.

Trong một triều đại mà phong khí xuất thế thịnh hành như vậy, mọi cử chỉ lời nói đều phải tự nhiên, tao nhã. Trần Thao Chi sống như thế, và tác giả cũng viết như thế. Những cảnh Lăng Châu thảo đường luận đạo, Mai Lâm vẽ tranh đã dùng vô số chi tiết để tô đậm nên một con người xuất trần. Ở triều đường chỉ thấy sự cao quý mà không thấy dung tục; về nơi thôn dã có nhã thú quy điền mà không rơi vào thô lậu.

Điều khó có hơn nữa là tình cảm trong truyện cũng hài hòa với văn phong ấy.

Dù là tình yêu giữa Trần Thao Chi và Lục Ái Tình hay tình thân giữa các thành viên trong gia tộc, tất cả đều giống như đóa hoa xuân vừa nở sau cơn mưa mới, tinh khiết và tươi mát, khiến người xem cảm thấy vui lòng. Nếu nói những bộ truyện khác cũng có những đoạn tình cảm được viết rất hay, thì 《Thượng Phẩm Hàn Sĩ》 lại thắng ở một chữ: “khiết”.

Tình cảm của mối tình đầu, tình mẫu tử sâu nặng, sự kính trọng của Thao Chi đối với quả tẩu, tình thân thiết giữa cháu và chú. Mối tình nghĩa dần sâu đậm bên bờ Tây Hồ cũng giống như mặt hồ ấy, trong trẻo tinh khôi, không vương bụi trần.

Ta vẫn nhớ đoạn Đỗ Đạo hỏi Trần mẫu rằng: “Cả đời này người có điều gì tiếc nuối không?”

Trần mẫu trước tiên lắc đầu, sau đó chậm rãi đáp:

“Chỉ tiếc vì cầu cho con trai được bình an mà ta đã thắp đèn mệnh trước Phật.”

Chỉ những người thật sự có tín ngưỡng mới hiểu hành động ấy mang ý nghĩa lớn đến mức nào. Đoạn văn đó khiến ta nhớ đến một câu chuyện khác: một người Do Thái trong thời kỳ đại đồ sát đã hướng về ác ma mà cầu nguyện, chỉ mong con gái mình được bình an.

Bao tháng ngày trong truyện hiện lên như từng bức tranh trải rộng. Không có những mối quan hệ phô trương, không có những màn tô vẽ cao thượng quá mức. Chỉ có những con người trong tranh bình thản kể lại câu chuyện của mình.

Chân thực, đạm nhạt mà đầy dư vị.

“Bồng Lai văn chương Kiến An cốt”, chẳng phải bộ truyện này cũng rất giống phong thái của Tiểu Tạ hay sao?

Người đăng: Thư hữu square77

(Hết chương)